Nowotwór wywołany słońcem

Fot. Archiwum

Czerniak najczęściej atakuje osoby o bladej cerze, blond lub rudych włosach, niebieskich tęczówkach, łatwo ulegające oparzeniom słonecznym.

Czerniak to nowotwór złośliwy charakteryzujący się dużą skłonnością do wczesnego rozsiewu, wywodzący się z melanocytów, komórek znajdujących się w warstwie podstawnej skóry. Produkują one melaninę, która chroni głębsze warstwy skóry przed szkodliwym wpływem promieniowania UV – mówi dr n. med. Janusz Rolski, specjalista onkologii klinicznej z Podkarpackiego Centrum Onkologii w Rzeszowie. – Rocznie w Polsce zachorowuje na czerniaka ok. 1100 mężczyzn i 1 300 kobiet.

Ponad 90 proc. wszystkich czerniaków znajduje się na skórze. Najczęściej powstają w obrębie znamion barwnikowych, nazywanych potocznie pieprzykami. Mogą również powstać (chociaż rzadko) na skórze niezmienionej. Nowotwór ten może jednak umiejscawiać się wszędzie tam, gdzie pojawiają się komórki barwnikowe, na przykład wewnątrz gałki ocznej, na błonie śluzowej narządów płciowych,  jamy ustnej, krtani, przełyku, jelita czy żołądka.

Najczęściej występuje w Australii. Zachorowalność wynosi 39 na 100 000 osób rocznie. W kraju tym zajmuje czwarte miejsce wśród nowotworów złośliwych. Najrzadziej występuje w Japonii (zachorowalność 0,2 na 100 000 osób rocznie). W Polsce jest stosunkowo rzadki – zachorowuje 6 na 100 000 osób w skali roku. Jest na 16 miejscu na liście najczęściej występujących w naszym kraju nowotworów złośliwych. W ostatnich latach zachorowalność jednak szybko wzrasta.

Winne słońce i geny

Czynnikami ryzyka są: ekspozycja na promieniowanie ultrafioletowe (UV), zarówno naturalne (słoneczne) jak i sztuczne (solaria). Uważa się, że bardziej niebezpieczne jest wielokrotne i krótkotrwałe, ale intensywne narażenie na promieniowanie UV, powodujące oparzenie skóry, szczególnie w okresie dzieciństwa i młodości; niska zawartość barwnika w skórze (osoby o bladej cerze, włosach blond lub rudych, niebieskich tęczówkach, łatwo ulegające oparzeniom słonecznym), niektóre choroby skóry, np. xeroderma pigmentosum-schorzenie uwarunkowane genetycznie polegające na defekcie naprawy DNA uszkodzonego przez promieniowanie UV, brak pigmentu w skórze (albinosi); predyspozycje genetyczne (rodzinny zespół zmian atypowych) oraz mutacja genu p16, odpowiadająca za powstanie czerniaka i raka trzustki. Istotnym czynnikiem ryzyka jest też obecność znamion barwnikowych narażonych na przewlekłe drażnienie.

Do lekarza gdy znamię się zmienia

Do lekarza należy się zgłosić gdy znamiona barwnikowe, z których powstaje czerniak zaczynają się zmieniać: powiększają się ( zwłaszcza podejrzane są zmiany o średnicy powyżej 5 milimetrów); zmieniają kolor – niepokojące jest występowanie w znamionach jednocześnie wielu  kolorów, takich jak ciemny brąz, biały, różowy, czerwony, szary, niebieski a szczególnie czarny. Inne cechy niepokoju to nieregularne krawędzie i nieregularna powierzchnia (znamię jest łuskowate, nabrzmiałe, sączące się lub krwawiące, posiada otwartą ranę, która nie chce się goić, lub wewnątrz znamienia tworzy się guzek); zmiany czucia skórnego w miejscu wystąpienia zmiany barwnikowej (skóra swędzi, jest bolesna lub napięta) czy też zmiana koloru skóry wokół znamienia (skóra staje się czerwona lub traci swój naturalny kolor).

Warto wiedzieć:

*Czerniak wcześnie wykryty (grubość nacieku poniżej 0.76 mm) to prawie stuprocentowa szansa na wyleczenie choroby. Przy przerzutach do węzłów chłonnych okres 5 lat przeżywa ok.50 proc. chorych.

Nasz ekspert odpowiada
dr n. med. Janusz Rolski, specjalista onkologii klinicznej z Podkarpackiego Centrum Onkologii w Rzeszowie.

- Jak leczony jest czerniak?

- Podstawą i jedynym skutecznym leczeniem podejrzanego znamienia jest zabieg chirurgiczny polegający na usunięciu ogniska pierwotnego z odpowiednim marginesem zdrowych tkanek i wysłanie ich do badania histopatologicznego. Nie należy tego typu zabiegów wykonywać w gabinetach kosmetycznych, a jedynie w wyspecjalizowanych placówkach leczniczych. W przypadkach bardziej zaawansowanych (grubość nacieku powyżej 1 cm, obecność owrzodzenia, wysoka złośliwość zmiany) wykonuje się usunięcie regionalnych węzłów chłonnych, zwykle poprzedzone biopsją węzła wartownika. Inne metody leczenia jak napromienianie czy leczenie systemowe mające znaczenie jedynie paliatywne, tzn. łagodzące objawy choroby. Pewną nadzieję u chorych z chorobą w trakcie rozsiewu w ostatnim czasie budzą próby immunoterapii z zastosowaniem przeciwciał monoklonalnych, które hamują ogólnoustrojowe mechanizmy immunosupresji w celu indukcji odpowiedzi przeciwnowotworowej. U około 25 proc. leczonych tą metodą chorych obserwuje się przeżycia 2 – 3 letnie, co jest istotnym postępem w leczeniu tej choroby.

- Jak chronić się przed czerniakiem?

- Raz na miesiąc powinniśmy oglądać swoje znamiona – jeżeli zauważymy cechy niepokoju należy zgłosić się do lekarza. Metoda ta jest najprostsza i przy odpowiedniej edukacji zdrowotnej społeczeństwa uchodzi za najbardziej skuteczną. Po za tym należy unikać narażenia na promieniowanie słoneczne, zwłaszcza między godziną 10 a 15 kiedy to jest największa ekspozycja na promieniowanie UV. Należy osłaniać skórę (noszenie kapelusza, bluzek i koszulek z długimi rękawami), używać okularów przeciwsłonecznych z filtrem UV, oraz kremów do opalania z wysokim filtrem, unikać solarium, zwłaszcza przez osoby z czynnikami ryzyka. Jeżeli już korzystamy z solarium należy ograniczyć ilość seansów do kilku w roku oraz używać kremów ochronnych z filtrem UV. Profilaktyczne należy usuwać znamiona barwnikowe narażonych na przewlekłe drażnienie ,np. pod ramiączkiem biustonosza, paskiem, jak też zlokalizowane na wewnętrznej powierzchni dłoni i podeszwach stóp. W przypadku podejrzanego znamiona można skorzystać z dermatoskopii cyfrowej. Umożliwia ona obserwację zmiany pod dużym powiększeniem, która pozwala na rejestrację w formie elektronicznej wyglądu zmian skórnych oraz ich struktury wewnętrznej. Dzięki czemu można porównywać je na przestrzeni czasu. Pozwala to na wczesne wychwycenie przemiany znamienia barwnikowego w nowotwór złośliwy.

Anna Moraniec

Skomentuj

Copyright © Super Nowości 2010-2016 Wszystkie prawa zastrzeżone.