Mężczyźni w Polsce nadal żyją krócej niż kobiety, a różnica ta, choć nieco się zmniejszyła, wciąż jest znacząca. Najnowsze dane Głównego Urzędu Statystycznego pokazują, że długość życia mężczyzn i kobiet w naszym kraju wciąż dzieli około siedem lat. Eksperci wskazują, że przyczyną są zarówno czynniki biologiczne, jak i styl życia oraz podejście do profilaktyki zdrowotnej.
W Polsce przejście od medycyny reaktywnej do profilaktyki populacyjnej nastąpiło później niż w krajach Europy Zachodniej. Wciąż wielu Polaków, zwłaszcza mężczyzn, trafia do lekarza dopiero wtedy, gdy pojawiają się poważne objawy choroby. Dr n. biol. Magdalena Kaliszewska, podkreśla w Medonecie, że często do wykonania badań motywują ich dopiero obowiązkowe badania medycyny pracy lub naciski ze strony bliskich.
Specjalistka zwraca uwagę, że impulsem do zainteresowania się własnym zdrowiem bywają także dramatyczne wydarzenia w otoczeniu, takie jak nagła śmierć znajomego lub członka rodziny. Jej zdaniem, problem polega na tym, że wiele chorób przez długi czas nie daje wyraźnych objawów, co sprawia, że są one wykrywane dopiero na zaawansowanym etapie, kiedy leczenie jest trudniejsze, a rokowania gorsze.
Najczęstsze przyczyny zgonów i różnice między płciami
Ekspertka zauważa, że w Polsce choroby układu krążenia odpowiadają za około 35-40 proc. wszystkich zgonów. Choć od lat 90. śmiertelność z tego powodu wyraźnie spadła, nadal jest to główna przyczyna zgonów. Wśród innych częstych przyczyn wymienia się nowotwory złośliwe oraz przyczyny zewnętrzne, takie jak wypadki, urazy czy zatrucia, które szczególnie często dotyczą młodszych mężczyzn przed 45.-50. rokiem życia. Kobiety znacznie rzadziej umierają z tych powodów.
Dr Kaliszewska podkreśla, że różnice widoczne są także w zachorowalności na niektóre nowotwory. Przykładowo, rak jelita grubego jest rzadziej diagnozowany u kobiet, co częściowo wiąże się z wyższym spożyciem alkoholu przez mężczyzn — według danych OECD, nawet trzykrotnie większym niż u kobiet. Znaczenie mają także inne czynniki związane ze stylem życia oraz różnice biologiczne.
Geny czy styl życia? Co decyduje o długości życia
Rola genetyki w długości życia jest istotna, jednak, jak zauważa w medonecie dr Kaliszewska, wiele można zyskać dzięki zdrowym nawykom. Jej zdaniem, hormony płciowe kobiet przed menopauzą działają ochronnie na układ sercowo-naczyniowy, co częściowo tłumaczy, dlaczego kobiety żyją średnio dłużej. Jednak sama genetyka nie wyjaśnia wszystkiego — porównując Polskę z krajami Europy Zachodniej, widać, że różnica w długości życia między płciami jest u nas większa, mimo podobnego profilu genetycznego.
Ekspertka wskazuje, że większe znaczenie mają czynniki związane ze stylem życia i zachowaniami zdrowotnymi. Zwraca uwagę, że mężczyźni w Polsce częściej sięgają po alkohol, częściej palą papierosy i rzadziej wykonują badania profilaktyczne. W praktyce oznacza to, że rzadziej kontrolują ciśnienie tętnicze czy poziom cholesterolu, a do lekarza zgłaszają się dopiero wtedy, gdy pojawiają się objawy choroby.
Wpływ zachowań ryzykownych na długość życia
W przypadku młodszych mężczyzn dodatkowym problemem są zgony z przyczyn zewnętrznych, takich jak wypadki, urazy czy zatrucia. Takie zdarzenia występują u nich znacznie częściej niż u kobiet i mają wpływ na statystyczną średnią długość życia. Dr Kaliszewska zauważa, że mężczyźni częściej podejmują zachowania ryzykowne i rzadziej korzystają z działań profilaktycznych. Jej zdaniem, gdyby częściej wykonywali badania kontrolne, ograniczali używki i szybciej reagowali na pierwsze sygnały ze strony organizmu, różnica w długości życia między kobietami a mężczyznami mogłaby się zmniejszyć.
Długość życia Polaków według najnowszych danych GUS
Długość życia to jeden z kluczowych wskaźników jakości życia społeczeństwa, odzwierciedlający nie tylko sprawność systemu ochrony zdrowia, ale także działania profilaktyczne, kondycję gospodarczą kraju i codzienne nawyki mieszkańców. Najnowsze dane GUS pokazują, że trend spadkowy z okresu pandemii został odwrócony.
W 2025 r. przeciętne dalsze trwanie życia nowo narodzonego chłopca wyniosło 75,37 roku, a dziewczynki 82,48 roku. Oznacza to wzrost odpowiednio o 0,4 oraz 0,2 roku w porównaniu z poprzednim rokiem.
Statystyki od lat pokazują, że kobiety żyją wyraźnie dłużej. Choć mężczyźni „zyskali ponad dekadę życia”, różnica ta nadal wynosi około siedmiu lat, podczas gdy jeszcze niedawno sięgała dziewięciu lat.
Z danych GUS wynika również, że wraz z wiekiem rośnie przewidywana długość dalszego życia. W ubiegłym roku 30-letni mężczyzna miał przed sobą średnio jeszcze 46,27 roku życia, co oznacza przeciętny wiek zgonu na poziomie 76,27 roku. Sześćdziesięciolatek mógł oczekiwać kolejnych 20,04 lat życia, a więc średnio dożyje około 80. roku życia. GUS wyjaśnia, że osoby, które osiągnęły określony wiek, przeszły już przez wcześniejsze okresy obarczone najwyższym ryzykiem zgonu.
