Stłuszczeniowa choroba wątroby związana z zaburzeniami metabolicznymi (MASLD) dotyka miliony osób na całym świecie, a przez długi czas może nie dawać żadnych objawów. Wielu pacjentów dowiaduje się o niej dopiero wtedy, gdy dochodzi do poważnych, nieodwracalnych uszkodzeń wątroby. Eksperci podkreślają, że to schorzenie powinno być wykrywane już na poziomie podstawowej opieki zdrowotnej, a nie dopiero przez hepatologa.
Przez lata choroby wątroby kojarzono głównie z nadużywaniem alkoholu. Obecnie specjaliści coraz częściej zwracają uwagę, że MASLD jest jednym z najpoważniejszych skutków epidemii otyłości i cukrzycy. Prof. Naim Alkhouri, dyrektor medyczny Summit Clinical Research, zaznacza w Medonecie, że osoby z grup ryzyka powinny być identyfikowane znacznie wcześniej, zanim trafią do hepatologa. Według niego pacjenci często zgłaszają się do lekarza dopiero wtedy, gdy pojawiają się powikłania.
Lekarze mają już do dyspozycji proste narzędzia, które pozwalają wyłapać pacjentów wymagających dalszej diagnostyki. Jednym z nich jest wskaźnik FIB-4, który, jak tłumaczy prof. Alkhouri, może być bardzo skuteczny w identyfikacji osób zagrożonych chorobami wątroby. FIB-4 (Fibrosis-4 Index) to prosty wskaźnik wyliczany na podstawie wieku pacjenta oraz wyników badań krwi (AST, ALT i liczby płytek krwi). Jest często wykorzystywany jako pierwsze, nieinwazyjne narzędzie do identyfikacji osób wymagających dalszej diagnostyki chorób wątroby, w tym MASLD.
Choruje nie tylko wątroba
Nadmiar tłuszczu nie odkłada się wyłącznie w komórkach wątroby, ale również w innych narządach, co prowadzi do rozwoju kolejnych schorzeń. W praktyce oznacza to, że pacjent z MASLD często jednocześnie zmaga się z otyłością, cukrzycą typu 2, nadciśnieniem tętniczym, zaburzeniami lipidowymi czy przewlekłą chorobą nerek. Prof. Scott Isaacs, endokrynolog z Uniwersytetu Emory, zwraca uwagę, że tłuszcz gromadzi się nie tylko w wątrobie, ale także w trzustce, nerkach i układzie naczyniowym.
Ekspert podkreśla, że MASLD nie powinno być postrzegane jako choroba jednego narządu. To element szerszego procesu związanego z insulinoopornością, otyłością i przewlekłym stanem zapalnym. Prof. Isaacs zaznacza, że myślenie o tej chorobie w oderwaniu od innych schorzeń metabolicznych jest błędne, a pacjent z podejrzeniem MASLD nie powinien trafiać wyłącznie pod opiekę hepatologa. W procesie wykrywania i leczenia tej choroby powinni uczestniczyć także lekarze rodzinni, diabetolodzy, endokrynolodzy, kardiolodzy i nefrolodzy. Według eksperta, tylko takie podejście pozwala na wczesne wykrycie choroby i zapobieganie powikłaniom metabolicznym oraz uszkodzeniom wątroby.
Lekarz rodzinny na pierwszej linii diagnostyki
Carolina Lapeña, pielęgniarka podstawowej opieki zdrowotnej z Hiszpanii, podkreśla w Medonecie, że to właśnie POZ jest miejscem, gdzie najskuteczniej można wychwycić osoby zagrożone chorobami wątroby. Jej zdaniem lekarz rodzinny i pielęgniarka mają przewagę nad innymi specjalistami, ponieważ nie spotykają się z pacjentem jednorazowo, lecz znają jego historię zdrowotną, sytuację rodzinną, wcześniejsze wyniki badań i codzienne nawyki. Lapeña wyjaśnia, że personel medyczny widzi nie tylko pacjenta, ale także jego rodzinę i społeczność, w której żyje, co pozwala na długoterminową opiekę i śledzenie stanu zdrowia przez lata.
Dzięki temu możliwe jest nie tylko leczenie, ale także prowadzenie działań profilaktycznych, przesiewowych i edukacyjnych. Lapeña zwraca uwagę, że podstawowa opieka zdrowotna od lat zajmuje się pacjentami z chorobami przewlekłymi, takimi jak cukrzyca czy nadciśnienie, i podobny model powinien być stosowany w przypadku MASLD. Jej zdaniem personel medyczny dysponuje dużą ilością danych zgromadzonych w dokumentacji medycznej, które można wykorzystać do identyfikowania pacjentów zagrożonych chorobą.
Profilaktyka, badania przesiewowe i edukacja zdrowotna są częścią codziennej pracy lekarzy rodzinnych i pielęgniarek, jednak, jak zauważa Lapeña, personel medyczny czasami potrzebuje większej wiedzy i edukacji, by częściej rozmawiać z pacjentami o tej chorobie. Podkreśla również, że zaufanie i dobra relacja z pacjentem są kluczowe, ponieważ pomagają poruszyć temat profilaktyki chorób wątroby.
Kogo należy objąć badaniami?
Specjaliści zajmujący się chorobami wątroby, w szczególności MASLD, są zgodni, że szczególną uwagę należy zwrócić na pacjentów z zaburzeniami metabolicznymi. Do grupy podwyższonego ryzyka należą przede wszystkim osoby:
- z otyłością lub nadwagą,
- z cukrzycą typu 2,
- z insulinoopornością,
- z zespołem metabolicznym,
- z nadciśnieniem tętniczym,
- z nieprawidłowym profilem lipidowym,
- z przewlekłą chorobą nerek.
Prof. Isaacs przypomina, że skala problemu jest ogromna – według niego trzydzieści procent populacji cierpi na tę chorobę. Ekspert zwraca uwagę, że odsetki są jeszcze wyższe wśród osób z cukrzycą typu 2, gdzie MASLD może dotyczyć nawet większości pacjentów. Wskazuje, że w przypadku cukrzycy typu 2 ryzyko wystąpienia MASLD sięga nawet 60 do 70 proc., a u osób z wskaźnikiem masy ciała powyżej 35 – nawet 90 proc.
Wczesne wykrywanie kluczem do zatrzymania choroby
Największym wyzwaniem w walce z MASLD jest fakt, że choroba przez wiele lat rozwija się bezobjawowo. Pacjenci często nie odczuwają bólu ani innych charakterystycznych symptomów, przez co nie zgłaszają się do lekarza. Prof. Naim Alkhouri podkreśla, że do specjalistów trafiają często dopiero osoby z powikłaniami. Z tego powodu eksperci apelują, by MASLD traktować podobnie jak inne choroby przewlekłe. Tak jak lekarze rodzinni rutynowo kontrolują ciśnienie tętnicze czy poziom glukozy, powinni również oceniać ryzyko uszkodzenia wątroby u pacjentów z otyłością i cukrzycą.
