Kilka hurtowni farmaceutycznych w Polsce przez ponad 10 lat wymieniały się między sobą wrażliwymi informacjami, m.in. o cenach leków, wielkości sprzedaży i oferowanych warunkach handlowych. To pozwoliło im ograniczać rywalizację pomiędzy sobą i uniknąć wojny cenowej – czytamy na stronie UOKiK. Teraz Tomasz Chróstny, prezes UOKiK nałożył na czterech przedsiębiorców kary w łącznej wysokości ponad 900 mln zł. Decyzja nie jest prawomocna, przedsiębiorcom przysługuje odwołanie do sądu. Już są zapowiadane.
Największymi hurtowniami produktów farmaceutycznych w Polsce są Grupy Neuca, Farmacol oraz Polska Grupa Farmaceutyczna. Ich łączny udział w rynku sprzedaży hurtowej leków w latach 2015-2022 przekraczał 70 proc. Z uwagi na tę skalę, konkurencja i relacje pomiędzy tymi spółkami w praktyce decydują o kształcie rynku aptecznego w Polsce.
Tymczasem, według UOKiK, wspomniane hurtownie farmaceutyczne, zamiast niezależnie rywalizować o klientów, przez ponad 10 lat dzieliły się informacjami o bieżących cenach leków i innych warunkach handlowych oferowanych aptekom. To pozwalało im ograniczać konkurencję na rynku. Za udział w niedozwolonym porozumieniu prezes UOKiK nałożył na jego uczestników łącznie ponad 900 mln zł kar. Decyzja została już pozytywnie zaopiniowana przez Komisję Europejską, która potwierdziła kwalifikację praktyki i argumentację organu w świetle pozyskanego w przeszukaniach materiału dowodowego.
To nie było zwykłe obserwowanie konkurencji
Jak informuje Tomasz Chróstny „na konkurencyjnym rynku niewiedza o tym, co zrobi rywal, zmusza przedsiębiorców do konkurowania: niższą ceną, lepszą ofertą, rabatem czy korzystniejszymi warunkami współpracy. Na polskim rynku hurtowej sprzedaży leków w ostatniej dekadzie ten mechanizm został zaburzony. Najwięksi gracze mieli dostęp do szczegółowych informacji o działaniach konkurentów, co pozwalało im unikać dynamicznej rywalizacji na rynku”.
Prawo nie zabrania obserwowania publicznie dostępnych cen konkurentów. W tej sprawie było inaczej: ceny, po których hurtownie sprzedają produkty konkretnym aptekom, nie są publiczne. Przedsiębiorcy zdobywali tę wiedzę dzięki narzędziom informatycznym stosowanym w swoich programach partnerskich dla aptek. Dzielili się nią z uczestnikami porozumienia i wykorzystywali ją przy własnych decyzjach handlowych.
W zamian za m.in. rabaty, szkolenia i wsparcie marketingowe hurtownie uzyskiwały dostęp do danych o zakupach aptek. Od października 2015 r. korzystały z tego Neuca i Polska Grupa Farmaceutyczna. Od stycznia 2017 r. również spółki z grupy Farmacol.
Według UOKiK dane z tysięcy aptek dawały uczestnikom porozumienia szeroki obraz rynku. Hurtownie nie musiały zgadywać, jaką ofertę złożył konkurent. Mogły zobaczyć, co konkretna apteka kupowała od konkurenta, po jakiej cenie i na jakich warunkach. Wiedziały, kiedy wystarczy niewielka obniżka ceny, a kiedy nie muszą obniżać jej wcale, aby apteka kupiła od nich produkt.
Taka wiedza zmieniała zasady konkurencji
Zamiast walczyć o aptekę lepszą ceną, rabatem lub marżą, przedsiębiorcy mogli dostosowywać swoje oferty do znanych im warunków konkurentów, unikając rywalizacji na rynku, w szczególności kosztem marż i osiąganych zysków.
– Kiedy zachorujemy, musimy kupić leki. Powinniśmy mieć realny wybór, gdzie kupimy je taniej. Taki naturalny wybór daje uczciwa konkurencja, w ramach której przedsiębiorcy walczą o klientów lepszymi warunkami sprzedaży produktów. Przez ponad 10 lat największe hurtownie farmaceutyczne w Polsce, znając bieżącą ofertę konkurencji i aktualne ceny dla poszczególnych aptek, zamiast rywalizować o odbiorców, „synchronizowały” swoje cenniki. W ten sposób konkurencja na tym rynku została znacznie ograniczona. Na procederze korzystali uczestnicy zmowy. Traciły zaś apteki, a ostatecznie pacjenci, którzy płacili więcej za leki – mówi prezes UOKiK Tomasz Chróstny.
Nie chcemy żadnej wojny
Program dawał szeroki obraz rynku, zaś wymiana informacji pozwalała uniknąć rywalizacji cenowej pomiędzy największymi hurtowniami farmaceutycznymi w Polsce. Gdy hurtownia widziała, że konkurent sprzedaje lek drożej, podnosiła własną cenę bez obawy o utratę klienta. Gdy rywal obniżał cenę, po prostu dostosowywała ofertę, żeby – jak to określili w korespondencji pracownicy jednej z hurtowni – „nie wywołać wojny cenowej”.
Porozumienie sprzyjało utrwaleniu istniejącego układu sił przez lata. Ograniczając konkurencję między sobą, członkowie porozumienia utrzymywali status quo między sobą. Jednocześnie ograniczali przestrzeń do skutecznej konkurencji ze strony pozostałych hurtowni. Dla aptek oznaczało to gorsze warunki współpracy z podmiotami, które dawały najszerszy dostęp do leków. Z kolei mniej konkurencji na początku łańcucha dostaw oznaczało wyższy rachunek na jego końcu, czyli przy aptecznej kasie.
– Mówi się, że na zdrowiu się nie oszczędza. Nie może to jednak oznaczać, że pacjent ma płacić więcej dlatego, że najwięksi dostawcy leków wygodnie urządzili się na rynku. Mówimy o podmiotach zaopatrujących większość polskich aptek. Ograniczenie konkurencji w takiej skali jest szczególnie szkodliwe społecznie. Słabsza walka o aptekę może oznaczać gorsze warunki jej zaopatrzenia, a ostateczny rachunek płaci pacjent – mówi prezes Urzędu.
Ponad 904 mln zł kar
Kary za udział w niedozwolonym porozumieniu wyniosły łącznie 904 969 744,47 zł. Neuca – 499 037 763,85 zł, Farmacol-Logistyka – 400 532 440 zł, Farmacol – 3 488 520 zł, Świat Zdrowia – 1 911 020,62 zł. Maksymalna kara za udział w porozumieniu ograniczającym konkurencję może wynieść 10 proc. rocznego obrotu przedsiębiorcy.
Sankcji finansowej w całości uniknęła Polska Grupa Farmaceutyczna. Spółka skorzystała z programu łagodzenia kar, przekazała UOKiK dowody i współpracowała w toku postępowania.
– Uczestnik niedozwolonego porozumienia, który zdecyduje się na współpracę z UOKiK, może uniknąć kary lub znacząco ją obniżyć. Ta sprawa najlepiej pokazuje, że warto zrobić ten krok odpowiednio wcześnie. Polska Grupa Farmaceutyczna, jako wnioskodawca programu leniency, pomogła nam wykryć i rozbić ten kartel, dzięki czemu uniknęła kary finansowej – zaznacza Tomasz Chróstny.
Jak czytamy na stronie UOKiK decyzja nie jest prawomocna. Przedsiębiorcom przysługuje odwołanie do sądu.
I takowe będzie
Zarząd NEUCA S.A. na swojej stronie oświadcza, że „kategorycznie nie zgadza się z decyzją Prezesa Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów (UOKiK) dotyczącą rzekomego zawarcia porozumienia ograniczającego konkurencję i nakładającą na spółki kary finansowe. Nie zgadza się z zarzutami przedstawionymi w wystąpieniu Prezesa UOKiK, odniesie się do nich szczegółowo w odwołaniu od decyzji, które spółki zamierzają złożyć do sądu. Zarząd jest w pełni przekonany o legalności swoich działań i będzie dążyć do całkowitego uchylenia nałożonej sankcji”. Jak czytamy w oświadczeniu NEUCA od ponad 30 lat buduje swoją pozycję w oparciu o pełną transparentność, etykę biznesową i ścisłe przestrzeganie przepisów prawa”.
