W piątek i sobotę, 7–8 sierpnia, w Markowej odbędzie się siódma edycja Podkarpackiego Szlaku Filmowego. Organizatorami wydarzenia są Podkarpacka Komisja Filmowa oraz Wojewódzki Dom Kultury w Rzeszowie. W tegoroczną edycję włącza się również Muzeum Polaków Ratujących Żydów.
Program w Markowej realizowany jest w ramach Podkarpackiej Resursy Kultury Pamięci oraz „Nocy w Muzeum Ulmów”.
Od 2020 roku Podkarpacki Szlak Filmowy przybliża dzieje kinematografii na Podkarpaciu, tworząc unikalną skarbnicę wiedzy o produkcjach realizowanych w regionie. Celem przedsięwzięcia jest z jednej strony popularyzowanie polskiej kinematografii, a z drugiej – promowanie miejsc i historii będących bohaterami lub tłem filmów powstałych na Podkarpaciu.
W ramach Szlaku odbywają się pokazy filmowe, którym towarzyszą między innymi spotkania z twórcami, a także całoroczne działania edukacyjne i informacyjne prowadzone w internecie.
Systematyczna rozbudowa Podkarpackiego Szlaku Filmowego wspiera rozwój turystyki filmowej w całym regionie. Przedsięwzięcie stanowi również część Strategii Rozwoju Województwa Podkarpackiego do 2030 roku jako jedno z kluczowych zadań w zakresie kultury.
W tym roku w wydarzeniu uczestniczy Muzeum Polaków Ratujących Żydów, które przygotowało specjalne pokazy dwóch filmów: „Historia jednej zbrodni” oraz „Świat Józefa”. Obie produkcje w różny sposób przybliżają losy rodziny Ulmów z Markowej – Józefa, Wiktorii oraz ich dzieci – która zapłaciła najwyższą cenę za pomoc udzieloną dwóm żydowskim rodzinom.
Zestawienie tych tytułów nie jest przypadkowe. Pozwala spojrzeć na tragedię, która rozegrała się w Markowej przed laty, z szerszej perspektywy, obejmującej również późniejsze wydarzenia i losy sprawców zbrodni.
„Historia jednej zbrodni” w reżyserii Mariusza Pilisa to filmowe śledztwo rekonstruujące tragiczne ostatnie chwile rodziny Ulmów. W filmie wykorzystano zdjęcia wykonane przez Józefa Ulmę i Eilerta Diekena, a także fotografie reporterskie ze śledztwa dotyczącego śmierci Ulmów, prowadzonego w latach 50. XX wieku. Dzięki dotarciu do niepublikowanych wcześniej materiałów oraz rozmowom ze świadkami twórca przedstawia powojenne losy sprawców, ukazując między innymi ich wieloletnią bezkarność.
Nie jest to zatem wyłącznie dokument o tematyce historycznej, lecz także studium kultury pamięci oraz sposobów rozliczania zbrodni wojennych.
Drugą prezentowaną produkcją będzie film dokumentalny „Świat Józefa” w reżyserii Rafała Wieczyńskiego. To poruszający zapis tragedii rodziny Ulmów oraz jej sąsiadów, odtworzony dzięki pracy współczesnych badaczy i mieszkańców Markowej.
Oprócz osobistych pamiątek, listów oraz fotografii autorstwa Józefa Ulmy ważnym źródłem wykorzystanym w filmie są zeznania świadków z procesu jednego z morderców – Josepha Kokotta – przeprowadzonego w 1958 roku.
Obraz dopełniają relacje ocalałych żydowskich mieszkańców Markowej. W filmie wypowiadają się również współcześni historycy, członkowie Trybunału Beatyfikacyjnego oraz młodzież z Markowej. Dzieło stanowi głęboką refleksję nad pamięcią, a poprzez ukazanie bezinteresownej odwagi bohaterów skłania do namysłu nad uniwersalnymi wartościami humanistycznymi.
Zestawienie obu filmów konfrontuje bezwzględną rzeczywistość niemieckiej okupacji z czystym, bezkompromisowym dobrem. Jest hołdem złożonym ludzkiemu heroizmowi i niezłomności, a zarazem stanowczym sprzeciwem wobec zatajania faktów.
Obie produkcje ukazują także złożoną siłę pamięci i przypominają o fundamentalnej potrzebie etycznego osądu wydarzeń, które należą już do historii.
Bezpośrednio po projekcjach odbędą się spotkania z twórcami. Będzie to okazja do poznania okoliczności powstawania filmów oraz wspólnej rozmowy o poruszonych w nich problemach.
Następnie, w ramach ścieżki edukacyjnej „Noc w Muzeum Ulmów”, organizatorzy zapraszają do zwiedzania ekspozycji stałej Muzeum Polaków Ratujących Żydów, które w tym roku obchodzi dziesięciolecie działalności.
Program Muzeum Polaków Ratujących Żydów
Piątek, 7 sierpnia
19.00 – Dom parafialny w Markowej, Markowa 1425
„Historia jednej zbrodni”, reż. Mariusz Pilis, 2023 – projekcja filmu dokumentalnego oraz spotkanie z reżyserem.
21.00 – Muzeum Polaków Ratujących Żydów, Markowa 1487
„Noc w Muzeum Ulmów” – zwiedzanie wystawy stałej z przewodnikiem.
Sobota, 8 sierpnia
19.00 – Dom parafialny w Markowej, Markowa 1425
„Świat Józefa”, reż. Rafał Wieczyński, 2009 – projekcja filmu dokumentalnego oraz spotkanie z reżyserem.
21.00 – Muzeum Polaków Ratujących Żydów, Markowa 1487
„Noc w Muzeum Ulmów” – zwiedzanie wystawy stałej z przewodnikiem.
