Absencja chorobowa pozostaje jednym z najpoważniejszych wyzwań dla polskiego rynku pracy i systemu ubezpieczeń społecznych. Skala problemu rośnie, generując ogromne koszty zarówno dla pracodawców, jak i instytucji publicznych. Według danych Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w 2025 r. wystawiono 27,5 mln zaświadczeń lekarskich o czasowej niezdolności do pracy, które objęły łącznie 290,5 mln dni absencji.
Jak zauważa Medonet, zjawisko nadużywania zwolnień lekarskich nadal stanowi istotny problem. Analizy Conperio, firmy zajmującej się zarządzaniem absencją chorobową, wskazują, że w 2025 r. średni wskaźnik nieobecności w firmach współpracujących z tym podmiotem wyniósł 7,08 proc. Najwyższy poziom zanotowano w lutym – 7,73 proc., zaś najniższy w maju – 6,44 proc. Sezonowość zjawiska jest wyraźna: zimą absencja rośnie, a wiosną i latem stabilizuje się. Co trzecie kontrolowane zwolnienie lekarskie ujawniało nadużycia.
Wśród stwierdzonych nieprawidłowości pojawiały się przypadki przebywania na zwolnieniu pod wpływem alkoholu, w tym takie, gdy alkohol spożywano w obecności kontrolera. Zdarzało się również, że osoby na L4 prowadziły zajęcia dydaktyczne na uczelni, podejmowały pracę w gastronomii lub wypożyczalniach sprzętu sportowego, a także nie sprawowały faktycznej opieki nad osobą wskazaną w zwolnieniu. Według Mikołaja Zająca, prezesa Conperio, w wielu przypadkach podopieczni byli w szkole lub przebywali pod innym adresem niż zadeklarowany.
Analiza jednodniowych zwolnień lekarskich ujawnia powtarzalny schemat, który może sugerować próby przedłużania weekendów przez pracowników. W 2025 r. niemal połowa takich L4 przypadała na dni tuż przed lub po weekendzie — 23,6 proc. wystawiono w piątki, a 20,5 proc. w poniedziałki. Dla porównania, w środku tygodnia jednodniowe zwolnienia stanowiły jedynie 15–16 proc., a w soboty i niedziele po 4,4 proc. Zjawisko to nasila się: jeszcze w 2023 r. poniedziałki i piątki stanowiły 37,9 proc. jednodniowych L4, podczas gdy w 2025 r. już 44,1 proc. W okresach okołowakacyjnych i okołoświątecznych liczba takich zwolnień również wyraźnie rosła.
Jak zauważa Medonet, wbrew powszechnym opiniom, najmłodsi pracownicy rzadziej korzystają ze zwolnień lekarskich. Dane z 2025 r. pokazują, że osoby do 29. roku życia miały najniższy wskaźnik absencji – 2,13 proc., podczas gdy w grupie 50+ sięgał on 4,87 proc. Wynika to m.in. z częstszych chorób przewlekłych i dłuższej rekonwalescencji u starszych zatrudnionych. Pokolenie Z, mimo opinii o mniejszej lojalności czy większych wymaganiach, wykazuje wysoką dostępność i rzadko wypada z pracy na dłużej. Ekspert rynku pracy podkreśla, że niski poziom nieobecności w tej grupie świadczy o dużym potencjale produktywności i może być sygnałem dla pracodawców do inwestowania w rozwój oraz elastyczne modele pracy.
Wskaźniki absencji różnią się znacząco w zależności od regionu. Najniższy poziom – 5,24 proc. – odnotowano na wschodzie Polski, najwyższy – 7,19 proc. – na północy. Na te różnice wpływają m.in. lokalny rynek pracy, poziom bezrobocia czy specyfika zatrudnienia. Branżowo najniższa absencja utrzymuje się w przemyśle lekkim i sektorze automotive, podczas gdy w budownictwie wskaźnik sięgnął aż 8,77 proc. i pod koniec roku nadal rósł. W logistyce i usługach poziom nieobecności zmieniał się dynamicznie w zależności od sezonu i obciążenia pracowników.
Firmy, które aktywnie zarządzają absencją, odnotowują wyraźną poprawę. W latach 2023–2025 wskaźnik nieobecności w tych przedsiębiorstwach systematycznie spadał — w 2024 r. był niższy o 0,25 pkt proc. niż rok wcześniej, a w 2025 r. spadł o kolejne 0,31 pkt proc. Łącznie to poprawa o 0,56 pkt proc. Tymczasem według danych ZUS w skali ogólnopolskiej liczba dni absencji i wystawionych L4 w 2025 r. wzrosła. Mikołaj Zając zaznacza, że z jednej strony utrwala się schemat wykorzystywania zwolnień w celach pozazdrowotnych, z drugiej – tam, gdzie wdrażane są systemowe działania kontrolne i edukacyjne, widać realny spadek absencji, co potwierdza skuteczność odpowiedzialnego zarządzania.
