
W Polsce na przewlekłą obturacyjną chorobę płuc (POChP) może chorować nawet 2 mln osób. Wielu pacjentów nie wie o chorobie, a diagnozę często słyszy dopiero wtedy, gdy schorzenie jest już zaawansowane.
Problemem pozostaje mała świadomość społeczna, niewystarczający dostęp do dobrej jakości spirometrii, brak ciągłości opieki. Dostęp do leków jest zadowalający, ale dla najciężej chorych pacjentów z tzw. zapaleniem typu 2 potrzebna jest możliwość włączenia terapii biologicznych. Skuteczne leczenie POChP wymaga jednak nie tylko dostępu do leków, lecz również rehabilitacji oddechowej, szczepień, wsparcia w rzucaniu palenia i kompleksowej opieki, a dla chorych z przewlekłą niewydolnością oddychania w przebiegu POChP – domowego leczenia tlenem, a u niektórych także leczenia respiratorem w warunkach domowych.
18 listopada na całym świecie obchodzony jest Światowy Dzień POChP: w tym roku pod hasłem „Pomyśl o POChP”. Zarówno w Polsce, jak i na całym świecie POChP jest chorobą późno wykrywaną. Często lekceważoną, mimo że jest to trzecia najczęstsza przyczyna zgonów na świecie. Szacuje się, że umiera z jej powodu 3,23 mln osób rocznie. W Polsce na POChP choruje ok. 2 mln osób, w tym na postać zaawansowaną ok. 400 tysięcy. Problemem jest to, że duża część pacjentów nie jest zdiagnozowana.
Choroba, której Polacy wciąż nie znają
POChP to ciężka, postępująca choroba, prowadząca do coraz gorszej tolerancji wysiłku i duszności. W jej przebiegu dochodzi do zwężenia oskrzeli, co ogranicza przepływ powietrza przez drogi oddechowe. Pojawia się również przewlekły stan zapalny.
Typowe objawy to przewlekły kaszel, czasem z odkrztuszaniem plwociny, duszność i coraz gorsza tolerancja wysiłku. Duszność występuje początkowo podczas większego wysiłku fizycznego, np. podczas podbiegnięcia czy wejścia na wyższe piętro. Z czasem trudność sprawiają także zwykłe codzienne czynności.
– Objawy choroby nasilają się powoli, mało zauważalnie, często są zrzucane na karb wieku. Być może dlatego, że jest to choroba przewlekła i jej postępu od razu nie widać, wydaje się nie tak groźna. Pacjenci często przypisują kaszel i zadyszkę starzeniu się, paleniu papierosów lub słabszej kondycji. Skutki choroby widać także poza gabinetem. Duszność może ograniczać samodzielność, utrudniać pracę i skłaniać do rezygnacji z aktywności społecznej, wyłączenia człowieka z życia, do zamknięcia w domu. Powoduje problemy kardiologiczne, a w końcu prowadzi do zgonu – zaznacza dr n. med. Małgorzata Czajkowska-Malinowska, krajowa konsultant w dziedzinie chorób płuc.
Mimo częstości występowania,choroba wciąż jest mało znana. Jej charakterystyczne objawy, takie jak przewlekły kaszel, odkrztuszanie plwociny czy duszność wysiłkowa, bywają przypisywane wiekowi, zmęczeniu lub paleniu papierosów. O skali problemu świadczą wyniki badania Kantar, przedstawiane przez dr Małgorzatę Farnik z Katedry i Kliniki Pneumonologii Śląskiego Uniwersytetu Medycznego w Katowicach podczas posiedzenia Parlamentarnego Zespołu ds. Chorób Płuc w styczniu 2026 r.
Zaledwie 25 proc. ankietowanych w populacji ogólnej wiedziało o istnieniu POChP (dla porównania świadomość istnienia cukrzycy zadeklarowało 71 proc. badanych, nadciśnienia tętniczego – 85 proc., a astmy – 83 proc.). Jeszcze gorzej wygląda sytuacja w grupie ryzyka. Wśród osób z czynnikami ryzyka choroby świadomość jej istnienia miało zaledwie 15 proc. respondentów.
Ze względu na brak wiedzy i bagatelizowanie objawów, diagnoza jest często stawiana dopiero w zaawansowanym stadium – komentuje dr n. med. Czajkowska-Malinowska. Tymczasem choroba może prowadzić do inwalidztwa oddechowego, znacząco ograniczać codzienną aktywność, skrócić życie nawet o 15 lat.
Zaostrzenia POChP – zagrożenie dla życia
Szczególnie niebezpieczne dla pacjentów są zaostrzenia choroby, czyli epizody nagłego nasilenia objawów, przede wszystkim kaszlu i duszności. Każde takie zdarzenie może pogarszać rokowanie i zwiększać prawdopodobieństwo kolejnych zaostrzeń.
Ciężkie zaostrzenie może prowadzić do niewydolności oddychania i wymagać leczenia szpitalnego. To często stan bezpośredniego zagrożenia życia. W ciągu najbliższych 30 dni od takiego zdarzenia dziesięciokrotnie rośnie ryzyko wystąpienia ryzyka zawału serca lub udaru mózgu. Każdy epizod ciężkiego zaostrzenia pogarsza rokowanie, a także zwiększa prawdopodobieństwo wystąpienia kolejnych zaostrzeń, a odzyskanie wcześniejszej sprawności po zaostrzeniu bywa trudne – mówi dr n. med. Czajkowska-Malinowska.
Nawet 30 proc. chorych umiera w ciągu roku od zaostrzenia wymagającego hospitalizacji. Dlatego ograniczanie liczby zaostrzeń powinno być jednym z najważniejszych celów leczenia POChP.
Nowoczesne leczenie biologiczne – szansa dla najciężej chorych
W ostatnich latach możliwości farmakoterapii POChP znacząco się rozwinęły. Podstawą leczenia pozostają leki wziewne, w tym terapia trójlekowa łącząca wziewny glikokortykosteroid oraz dwa długo działające leki rozszerzające oskrzela (wGKS+LABA+LAMA).
Polska jest w awangardzie leczenia POChP, jeśli chodzi o dostęp do terapii lekowych. Terapie są dostępne, refundowane dla pacjentów, a dla chorych powyżej 65. roku życia – bezpłatne. Nie wszyscy pacjenci uzyskują jednak wystarczającą kontrolę choroby, nawet przy prawidłowo stosowanej terapii trójlekowej. Szczególną grupę stanowią chorzy z cechami zapalenia typu 2, u których mimo optymalnego leczenia nadal występują zaostrzenia.
Dla tych pacjentów nadzieją są nowoczesne leki biologiczne, takie jak dupilumab i mepolizumab, działające przyczynowo: terapie te mają wpływ na określone mechanizmy zapalne i stanowią nowy kierunek leczenia. Zastosowanie leków biologicznych w POChP bezpośrednio przełoży się na zmniejszenie liczby zaostrzeń, a w konsekwencji na spowolnienie przebiegu choroby, zmniejszenie jej śmiertelności oraz poprawę jakości życia chorych – zaznacza dr n. med. Czajkowska-Malinowska.
Obydwa leki biologiczne znajdują się w zaleceniach GOLD 2026. Badania kliniczne wykazały, że leczenie biologiczne może ograniczyć liczbę zaostrzeń w POChP o około 20-30 proc., a w konsekwencji zmniejszyć ryzyko hospitalizacji i poprawić jakość życia pacjentów.
Dowody z badań klinicznych pokazują, że te leki powinny być dostępne dla chorych. Jest to nadzieja dla określonej grupy pacjentów, którzy mimo stosowania wziewnej terapii trójskładnikowej mają nadal zaostrzenia choroby, a jednocześnie mają zapalenie typu 2, czyli liczba eozynofili we krwi wynosi powyżej 300/ µl. To będzie leczenie dla tych najciężej chorych; leczenie inne, nie objawowe – jak do tej pory – tylko przyczynowe. Początkowo niewielu pacjentów będzie kwalifikować się do terapii biologicznej, ponieważ muszą to być pacjenci na trzech lekach wziewnych, z udokumentowanym zapaleniem typu 2 – zaznacza dr n. med. Czajkowska-Malinowska.
Warunkiem wykorzystania potencjału nowych terapii jest właściwa diagnostyka. Konieczne jest m.in. wykonywanie badań krwi z oznaczeniem liczby eozynofili oraz identyfikowanie pacjentów, którzy mimo optymalnego leczenia wziewnego nadal mają zaostrzenia.
Leczenie to nie tylko farmakoterapia
W leczeniu POChP równie ważne jak farmakoterapia są działania niefarmakologiczne. Należą do nich rehabilitacja oddechowa, regularna aktywność fizyczna, wsparcie w zaprzestaniu palenia tytoniu, szczepienia ochronne i leczenie chorób współistniejących. Ważną rolę odgrywają również szczepienia przeciwko grypie, pneumokokom, COVID-19, RSV i krztuścowi, a także szczepienie przeciwko półpaścowi. Ochrona przed zakażeniami pozwala ograniczać ryzyko zaostrzeń i ich poważnych konsekwencji. Nie można pomijać schorzeń współistniejących. Pacjenci z POChP często zmagają się z chorobami układu krążenia, cukrzycą, depresją czy nowotworami, w tym rakiem płuca. Dlatego opieka nad nimi powinna mieć charakter kompleksowy i uwzględniać wszystkie problemy zdrowotne.
Rok 2026, ogłoszony w Polsce rokiem POChP może stać się impulsem do poprawy diagnostyki i organizacji leczenia tej choroby w Polsce. Konieczne jest jednak przełożenie deklaracji na konkretne rozwiązania systemowe: zwiększenie dostępności spirometrii, rozwój opieki koordynowanej w POZ, a także w ambulatoryjnej opiece specjalistycznej, poprawę dostępu do rehabilitacji i tlenoterapii domowej oraz zapewnienie pacjentom dostępu do terapii zgodnych z aktualną wiedzą medyczną.
Wyzwanie polega nie tylko na tym, by skuteczniej leczyć osoby z już rozpoznaną POChP, ale przede wszystkim na tym, by chorobę wykrywać wcześniej i nie dopuszczać do jej zaawansowania, stąd hasło tegorocznego Światowego Dnia POChP.
Stowarzyszenie Dziennikarze dla Zdrowia