Nowa szczepionka na czerniaka wywołuje ogromne zainteresowanie pacjentów i lekarzy na całym świecie. Eksperci podkreślają, że choć preparat ten otwiera nowe możliwości walki z rakiem, nie jest to uniwersalne rozwiązanie na wszystkie nowotwory. Szczepionka mRNA na czerniaka to innowacyjne leczenie wspomagające, stosowane przede wszystkim po operacji, by zmniejszyć ryzyko nawrotu choroby.
Szczepionka na czerniaka nie działa jak tradycyjne szczepionki, które chronią przed zakażeniami, takimi jak odra. Zamiast tego wspiera organizm w walce z własnymi, zmienionymi komórkami nowotworowymi. Lekarze wyjaśniają, że jest to podejście ukierunkowane głównie na zapobieganie nawrotom raka po zabiegu chirurgicznym.
Era szczepionek przeciwnowotworowych. Nowotwory na celowniku innowacyjnych terapii
O szczepionkach opartych na technologii mRNA, które mają wspierać leczenie raka, mówi się coraz więcej. Profesor Elizabeth M. Jaffee wskazuje, że rozpoczęła się nowa era szczepionek przeciwnowotworowych. Onkolog Kamil Karpowicz podkreślaOnkolog Kamil Karpowicz, że jest to przełom, jednak nie w znaczeniu jednego, uniwersalnego leku na raka. Największe emocje budzi obecnie szczepionka mRNA na czerniaka, która jako pierwsza spersonalizowana szczepionka przeciwnowotworowa przeszła trzecią fazę badań klinicznych. Ten etap potwierdził skuteczność preparatu na dużej grupie pacjentów i otworzył drogę do rejestracji. Wcześniejsze, pięcioletnie obserwacje z drugiej fazy badań wykazały, że ryzyko nawrotu lub zgonu zmniejszyło się o około 49 proc., a ryzyko przerzutów odległych spadło o około 59 proc.
Szczepionki tego typu testuje się także w innych nowotworach, takich jak rak trzustki, płuca, nerki, jelita grubego, pęcherza, głowy i szyi oraz glejaki. Badania prowadzi się również w grupach osób z obciążeniem genetycznym, takich jak zespół Lyncha.
Jak działają szczepionki na raka? Personalizacja i mechanizm działania
Szczepionki mRNA na raka działają jak instrukcja dla układu odpornościowego, ucząc go rozpoznawać i zwalczać komórki nowotworowe. Komórki rakowe mają na swojej powierzchni nietypowe białka, tzw. neoantygeny, które szczepionka pozwala zidentyfikować. Preparat dostarcza organizmowi matrycę mRNA, dzięki której komórki pacjenta produkują fragmenty nowotworowych białek. Układ odpornościowy uczy się je rozpoznawać i aktywuje limfocyty T, które poszukują i niszczą komórki nowotworowe.
W przeciwieństwie do klasycznych szczepień te preparaty mają działanie lecznicze lub zapobiegają nawrotom choroby. Eksperci zaznaczają, że szczepionki na raka są tworzone indywidualnie dla każdego pacjenta. Lekarze pobierają fragment guza, analizują jego mutacje i wybierają unikalne neoantygeny, które stają się podstawą do stworzenia spersonalizowanej szczepionki. Onkolog Kamil Karpowicz zwraca uwagę, że taka precyzja to zarówno zaleta, jak i wyzwanie, ponieważ produkcja jest kosztowna i czasochłonna.
Nie wszystkie szczepionki są jednak w pełni personalizowane. Preparat przeznaczony dla osób z zespołem Lyncha jest produktem „z półki” i celuje we wspólne cechy nowotworów z niestabilnością mikrosatelitarną. Dzięki temu może być stosowany u wielu osób jednocześnie.
Szczepionki na raka — skuteczność i bezpieczeństwo
Kamil Karpowicz podkreślalizowanej szczepi onki., że efekty działania szczepionek na nowotwory są obiecujące, choć różnią się w zależności od typu raka i etapu badań. W przypadku czerniaka pozytywne wyniki trzeciej fazy badań klinicznych otwierają drogę do rejestracji. W grupie pacjentów z zespołem Lyncha szczepionka wywołała odpowiedź immunologiczną u wszystkich ocenianych osób, a u 85 proc. utrzymywała się po roku. Jednak na tym etapie badania koncentrowały się głównie na bezpieczeństwie i odpowiedzi układu odpornościowego, a nie na długofalowym zapobieganiu nowotworowi.
W kwestii bezpieczeństwa dotychczasowe dane są uspokajające. W badaniach nie odnotowano poważnych działań niepożądanych w grupie osób z zespołem Lyncha. Typowe objawy po podaniu szczepionki mRNA to łagodne i przemijające reakcje, takie jak odczyn w miejscu wstrzyknięcia, zmęczenie, dreszcze czy objawy grypopodobne. Poważniejsze skutki uboczne, na przykład zapalenia jelit czy zaburzenia endokrynologiczne, obserwuje się głównie w związku z towarzyszącą immunoterapią, a nie samą szczepionką. Długoterminowy profil bezpieczeństwa nadal pozostaje przedmiotem badań.
Dla kogo są szczepionki na raka? Grupy pacjentów i perspektywy dostępności
Według onkologa Kamila Karpowiczaaobecnie szczepionki na raka mogą przynieść największe korzyści dwóm grupom pacjentów. Pierwszą stanowią osoby po operacji z wysokim ryzykiem nawrotu, gdzie szczepionka ma za zadanie usunąć pozostałe komórki nowotworowe i zapobiec powrotowi choroby. W tej grupie najwięcej postępów osiągnięto w leczeniu czerniaka. Drugą grupą są osoby z dużym obciążeniem genetycznym, na przykład z zespołem Lyncha, gdzie szczepionkę testuje się w celu prewencji, czyli zanim rozwinie się rak.
Kamil Karpowicz wyjaśnia, że wprowadzenie tych preparatów do powszechnego użytku to kwestia lat, a nie miesięcy, i zależy od rodzaju nowotworu. W przypadku czerniaka rejestracja szczepionki może nastąpić najwcześniej, być może w ciągu najbliższego roku lub dwóch. W przypadku raka trzustki, płuca czy nerki potrzebne będą jeszcze wyniki zaawansowanych badań, co może potrwać kilka lat. Dodatkowym wyzwaniem jest rozwinięcie produkcji indywidualnych szczepionek na dużą skalę.
Szczepionka przeciw HPV – skuteczna ochrona przed rakiem dostępna już dziś
W debacie na temat szczepionek przeciwnowotworowych często zapomina się, że skuteczna szczepionka chroniąca przed rakiem już istnieje. Chodzi o szczepionkę przeciwko HPV, która zapobiega m.in. rakowi szyjki macicy. W Polsce, mimo darmowego programu dostępnego od czerwca 2023 r., szczepionkę przyjęło dotychczas około 16 proc. młodzieży do 18. roku życia.
Kamil Karpowicz tłumaczy, że niskie zainteresowanie szczepionką przeciw HPV wynika głównie z wieloletniej dezinformacji, niskiej kultury szczepień, nieufności, mitów dotyczących bezpieczeństwa preparatu oraz powiązania szczepienia z tematyką seksualności, co dla części rodziców bywa krępujące. Lekarz wskazuje, że w Szwecji, gdzie szczepienia przeciw HPV prowadzi się od 2012 r. w modelu szkolnym, wyszczepialność sięga nawet 80 proc. i więcej. Klucz do sukcesu tkwi w organizacji programu, dzięki której szczepienie staje się naturalnym elementem opieki szkolnej, bez konieczności dodatkowych działań ze strony rodziców.
Kamil Karpowicz, specjalista onkologii klinicznej, pracuje w Szwecji i jest znany jako „Onkolog bez granic”. W swojej pracy skupia się na leczeniu kobiet z rakiem piersi oraz na nowatorskich metodach immunoterapii i leczenia celowanego.
Czytaj w Medonecie: https://www.medonet.pl/narodowy-test-zdrowia-polakow/nowotwory/szczepionki-na-raka-budza-emocje-onkolog-mowi-czym-sa-i-jak-dzialaja/cb46why
