Co oznacza powiedzenie „Robić kogoś w konia”? „Nabijać w butelkę”? To samo co robi teraz amerykańska firma domagając się od Polski zapłaty 6 mld zł za ponad 60 mln niedostarczonych, a nawet niewyprodukowanych jeszcze szczepionek przeciwko COVID-19. Czy nie brzmi to jak „wpuszczanie w maliny” lub „robienie z tata wariata”?
Niestety. Nie ma w tym nic z czego można by pożartować. Wprost przeciwnie. Sprawa, a właściwie rozprawa w tej kontrowersyjnej sprawie dopiero się zaczęła. Teraz belgijski sąd będzie analizował dowody i argumenty obu stron procesu – amerykańskiego giganta farmaceutycznego przeciwko Rzeczypospolitej Polskiej. Jaki wyrok zapadnie? Chciałabym wierzyć, że Temida w tym przypadku nie będzie nie tylko ślepa, ale i głucha na głos rozsądku.
Umowa była, ale… dostawy miały od razu trafić do utylizacji
Sprawa dotyczy umowy rozwiązanej przez Polskę w kwietniu 2022 roku. Wówczas Rzeczpospolita Polska, reprezentowana przez Ministerstwo Zdrowia, poinformowała firmę Pfizer Inc. oraz Komisarza UE ds. Zdrowia i Bezpieczeństwa Żywności, że nie przyjmie dalszych dostaw szczepionek.
Powód? Wygaszanie pandemii, coraz mniej osób zakażonych i coraz mniejsze zainteresowanie wśród Polaków szczepieniami. 28 marca 2022 roku zniesiono już w kraju obowiązek noszenia maseczek (za wyjątkiem podmiotów leczniczych). Ogłoszono koniec izolacji i kwarantanny oraz obowiązek testowania każdego chorego. W tym czasie w magazynach Agencji Rezerw Strategicznych Rządu znajdowało się ponad 25 mln niewykorzystanych dawek, których ważnośc się kończyła. Wyglądało na to dalsze dostawy miałyby zostać zutylizowane. Jednym słowem nadpodaż.
Koniec końców te zmagazynowane szczepionki nie zostały użyte i ostatecznie preparaty o wartości 2,5 mld zł zostały zutylizowane. A to na pewno nie były wszystkie zniszczone preparaty. 19 grudnia 2024 roku wiceminister zdrowia Marek Kos mówił w Sejmie, że na utylizację blisko 31,3 mln dawek przeterminowanych szczepionek przeciwko COVID-19 Polska wydała ponad 304 tys. zł. Ile ostatecznie preparatów zutylizowano? Do końca nie wiadomo.
Drugim ważnym powodem, na który powoływała się Polska, odmawiając przyjęcia nowej dostawy i opłacenia produktów amerykańskiej firmy była „siła wyższa” w postaci wojny na Ukrainie i związanego z nią – również finansowego – zaangażowania. W ten sposób umowa z maja 2021 roku, według polskich władz, została rozwiązana. Umowa, która Polska wraz z innymi krajami europejskimi podpisała dotyczyła najpierw 900 mln dawek. Ostatecznie zakontraktowano 1,1 mld dawek o wartości ponad 21 mld euro (ok. 90 mld zł).
Niestety w przypadku tak dużych pieniędzy nie ma co liczyć na sentymenty. W 2023 roku amerykański gigant pozwał więc Polskę, domagając się zapłaty 5,65 mld zł za ponad 60 mln nieodebranych dawek. Kwota ta została powiększona o odsetki oraz koszty sądowe i zastępstwo procesowe. Pozew skierowany został przeciwko Rzeczypospolitej Polskiej.
Po co komu było tyle szczepionek?
Według danych Europejskiego Trybunału Obrachunkowego z umów zawartych z 8 firmami farmaceutycznymi do końca listopada 2021 roku wynika, że Unia poprzez unijny zespół ds. szczepionek, zamówiła 4 mld 626 mln dawek szczepionki, z czego 2 mld 400 mln u Pfizera. Populacja UE liczyła w tym czasie niecałe 747 mln osób. Licząc pobieżnie przewidziano więc po 6 dawek „na łebka”, bez względu na wiek.
Jak podaje ECDC, do 7 września 2023 krajom członkowskim Unii Europejskiej i EEA przekazano 1 481 436 143 dawek szczepionek ochronnych przed COVID-19. Podano je w liczbie 981 320 309.
Do Polski dostarczono w sumie 107 mln 700 tys. dawek, dla niecałych 38 mln obywateli. Jak podaje resort zdrowia, na dzień 18 września 2023 roku łącznie podano w Polsce 58 026 643 dawki szczepionek na koronarowirusa. 1 dawkę szczepionki przyjęło 22 877 161 Polaków, z czego 2 dawki 19 760 134 osoby. Na dzień 18 września 2023 liczba osób zaszczepionych w pełni wynosiła 22 649 045, co stanowiło ok. 61 proc. całej populacji w naszym kraju.
Według wiceministra zdrowia Marka Kosa na sezon szczepień 2024/2025 zakupiono 1 054 000 dawek szczepionek Spikevax JN.1 firmy Moderna. Umowy w ramach przetargów krajowych zostały zawarte w październiku i listopadzie 2024 roku, po utylizacji kilkudziesięciu mln przeterminowanych dawek z poprzednich dostaw. W 2024 roku w Polsce zostało wykonanych 864 708 szczepień przeciw COVID-19.
Jak widać łatwo się wydaje nie swoje, bo nas wszystkich obywateli, pieniądze. Nie dziwota, że w systemie zdrowia jest tak duża dziura. I nie ma szans na jej szybkie zasypanie.
